De meerwaarde van Milieukeurteelt

Duurzame teelt staat volop in de belangstelling. Projectleider agro/food Frans Pladdet merkt dat Milieukeur van SMK zich mag verheugen in een toenemende populariteit. Hieronder legt hij uit hoe de meerwaarde van een teelt onder Milieukeur wordt opgebouwd.

"Inderdaad", beaamt Pladdet, "heb ik gemerkt dat er de laatste maanden extra aandacht is voor de Milieukeurteelt vanuit telers en afnemerszijde en de toenemende vraag van landelijke en provinciale overheden. Als gevolg van bijvoorbeeld de grote vraag van de provincie Brabant naar duurzaam geteelde bomen is er een grote belangstelling onder boomtelers voor Milieukeur. Daarom verwacht ik dat het areaal Milieukeur bomen dit jaar sterk zal groeien! Ook andere marktpartijen raken enthousiast. Neem nu de blauwe bessentelers die dit jaar beginnen met de teelt onder Milieukeur [red.: zie ook pagina 12]. De criteria voor paddenstoelen zijn opnieuw geactiveerd door vraag van een supermarkt. En wat te denken van Milieukeur voor bier en aardbeien? [red.: zie elders op deze pagina's] Bij alle inspanningen staat het gebruik van Milieukeur voor een aantoonbaar duurzamer en milieuvriendelijker product, en dat is natuurlijk waar het allemaal om gaat." 
 
Gewasbeschermingsmiddelen
Het certificatieschema voor Milieukeur is opgebouwd uit verschillende eisen, waarvan Pladdet de belangrijkste categorieën uiteen zet. "Het gaat bij Milieukeur om bovenwettelijke eisen. Milieukeur hanteert bijvoorbeeld lijsten van toegestane gewasbeschermingsmiddelen per gewas. Deze lijsten zijn afgestemd op voorlopers vanuit de gangbare teelt, worden jaarlijks herzien en zijn daarmee dus altijd up-to-date. De criteria werden in 2007 geactualiseerd in overleg met diverse maatschappelijke organisaties, telers en op advies van DLV en ZLTO. Zo’n jaarlijkse herziening betekent dat ernaar wordt gestreefd de meest belastende middelen te vervangen door minder belastende middelen. Verder wordt ieder jaar de norm voor elk gewas geëvalueerd voor de maximale hoeveelheid actieve stof per hectare. Het geheel wordt beoordeeld aan de hand van een bonus/malussysteem: als een teler een meer belastend middel gebruikt, krijgt hij daarvoor maluspunten die moeten worden gecompenseerd door bonuspunten. Dit kan door bijvoorbeeld landschappelijke verbeteringen te realiseren of groenstroken aan te leggen, een plan te maken voor natuurbeheer of extra voorzieningen te ontplooien voor dieren en planten. Een aardig voorbeeld hiervan vind ik de boomteler, die met kippen het onkruid bestrijdt.

 

Pladdet merkt verder op dat dit jaar bovenwettelijke criteria zijn vastgesteld voor de keuringsfrequentie van de spuitapparatuur. In plaats van de wettelijke verruiming naar een driejaarlijkse controle, houdt Milieukeur vast aan de tweejaarlijkse frequentie om de kwaliteit van de spuitapparatuur optimaal te borgen. Daarbij wordt er niet alleen gecontroleerd op de technische aspecten, maar wordt ook grote waarde toegekend aan een zo gering mogelijke milieubelasting van het gewasbeschermingsmiddel.”

Milieukeur draagt bij aan behoud van biodiversiteit In 2007 constateerde de promovenda Mariette van Amstel in haar proefschrift dat Milieukeur één van de meest waardevolle en betrouwbare keurmerken is. Ook omdat Milieukeur volgens haar het enige milieukeurmerk is dat direct rekening houdt met milieubelasting van de Nederlandse landbouw en dat één van de effecten van de Milieukeur criteria is dat het bijdraagt aan het behoud van biodiversiteit. Zo blijkt Milieukeur van alle keurmerken volgens Van Amstel ook de meeste biodiversiteitscriteria te hebben in de vorm van natuur- en landschaps-maatregelen.

Bemesting
"Ten aanzien van bemesting lopen we een jaar vooruit op de wetgeving", vervolgt Pladdet. "Met deze bovenwettelijke maatregelen van Milieukeur kunnen telers laten zien dat het goed mogelijk is om met minder gebruik van bijvoorbeeld stikstof toch een prima oogst te behalen. Eén van de minder gewenste gevolgen van bemesting is dat lachgas vrijkomt (N2O) dat een meer dan driehonderd keer sterker broeikaseffect veroorzaakt dan CO2. Uit de eerste resultaten blijkt dat de Milieukeurtelers goed scoren op dit aspect. [red.: zie apart artikel op deze pagina's]

Hoe klimaatvriendelijk zijn Milieukeurteelten? De klimaatverandering en emissie van broeikasgassen zijn belangrijke thema’s voor SMK. Om die reden heeft SMK kort geleden het project ‘broeikasgasarme gewasteelt’ opgestart om de praktische haalbaarheid van een klimaat-vriendelijker landbouw op een rij te zetten (zie SMK Nieuws april 2007). Het doel ervan is om maatregelen te identificeren waarmee telers de emissies van met name lachgas (N20) kunnen beperken en deze zo mogelijk op te nemen bij een volgende herziening van de Milieukeurcriteria. Het project integreert wetenschappelijke kennis over emissies en reductieopties met de praktische kennis van Milieukeurtelers (akkerbouwers, groente- en boomtelers) om te komen tot werkbare maatregelen. De motivatie van de telers om hieraan mee te doen is om voorop te lopen in nieuwe ontwikkelingen, kennis te delen en op te doen en zich uiteindelijk ook op dit onderwerp te kunnen onderscheiden. Inmiddels zijn de onderzoekers en telers al meerdere keren bij elkaar gekomen. Uit de eerste resultaten komt het beeld naar voren dat de Milieukeurtelers het qua emissies van lachgas goed doen. Zij blijken namelijk veelal klimaatvriendelijker te telen dan de gangbare praktijk. Door vooral efficiënter te bemesten en meststoffen in te zetten die minder emissies geven, realiseren de Milieukeurtelers een duidelijk lagere broeikasgas-emissie. In de volgende fase van het project wordt nagegaan hoe deze emissies verder verlaagd kunnen worden en welke praktische aspecten daarbij spelen.Het project wordt uitgevoerd door SMK in samenwerking met CLM Onderzoek en Advies en Blonk Milieu Advies en de financiers van het project (Hoofd Productschap Akkerbouw, SenterNovem, deRabobank en de stuurgroep LIB waarin provincie Brabant en ZLTO).

Planmatig werken
Milieukeur vereist dat een teler planmatig te werk gaat. Hiermee toont de teler vooraf aan te kunnen voldoen aan de eisen. Pladdet: "Voorafgaand aan de teelt moet een bemestingsplan, een waterplan en een gewasbeschermingsmiddelenplan worden opgesteld. De controle op het naleven van de eisen is intensief. Minimaal twee keer per jaar wordt een bedrijf bezocht door een certificerende instelling die de plannen beoordeelt en controleert of de teler de criteria naleeft."

Samenvattend stelt Pladdet: "Kijkend naar het systeem mag je concluderen dat werken met Milieukeur een duidelijke meerwaarde creëert. Die meerwaarde blijkt uit het feit dat er bovenwettelijke eisen zijn, dat die eisen jaarlijks worden herzien met behulp van alle mogelijke kennis die er aanwezig is en dat er sprake is van uitgebreide controle en toezicht. Op www.smk.nl zijn alle certificatieschema's terug te vinden. Bovendien merk ik dat deelnemende telers veelal zeer betrokken zijn bij het verder verbeteren van de certificatieschema's, waarmee we de duurzame teelt ieder jaar weer op een hoger plan brengen."

Lachgas Lachgas heeft een 310 maal zo sterke broeikaswerking als koolzuurgas. In het algemeen is deuitstoot van lachgas relatief beperkt, ook op wereldschaal. Het kan echter tot anderhalve eeuw duren eer het afgebroken is. Daarom wordt het ook tot de belangrijkste broeikas-gassen gerekend, tot zelfs 7%. De belangrijkste bronnen van lachgas zijn landbouw (33,5%), chemische industrie (38,2)%, verbranding van fossiele brandstoffen (28%) en afvalverbranding (11%). Lachgas komt vrij via de mest en kunstmest en door het scheuren (omploegen) van grasland. Door het scheuren van grasland komt er een extra hoeveelheid van 10% lachgas vrij.

 

"Milieukeur sluit goed bij ons aan"

In het Utrechtse De Meern wordt sinds 1997 het speciaalbier De Leckere gebrouwen. Het bier, dat uitsluitend van biologische producten wordt gemaakt, wil zich binnenkort Milieukeur laten certificeren. Sjoerd Papa, marketing manager van Odenwald Organic, verwacht na de zomer met het certificeringsproces te kunnen beginnen. 
 
"Odenwald Organic is een werkmaatschappij waaronder een aantal merken, de Ice Cream Factory, Australian Homemade Chocolate en The Organic Bakery vallen. In 2007 hebben wij brouwerij De Leckere overgenomen", vertelt Papa. "Uit onze ondertitel 'Home of True Taste' blijkt wel dat wij smaak hoog in het vaandel hebben staan en daarom streven wij ernaar dat alle producten die wij verkopen 100% biologisch zijn."

Biologisch mout
Ook bij bierbrouwerij De Leckere, die zestig hectoliter bier per week produceert, wordt gebruik gemaakt van 100% biologische producten. "Dat is niet altijd makkelijk voor ons", legt Papa uit. "Ons mout moeten we namelijk uit Duitsland halen, omdat er in Nederland geen biologisch mout te verkrijgen is. Bij de certificeringseisen voor Milieukeur speelt die afstand een rol. Want bij Milieukeur tellen niet alleen de ingrediënten, maar ook de bedrijfsvoering. Als we dus op vervoer laag scoren, moeten we op andere punten hoger scoren."

Positief resultaat
Ter voorbereiding op het certificeringstraject hebben studenten van de HAS, de hogeschool in Den Bosch, een haalbaarheidsonderzoek naar Milieukeur-certificering laten uitvoeren. "Dat leverde een positief resultaat op", zegt Papa. "Uit het onderzoek kwamen daarnaast nog enkele aandachtspunten naar voren, zoals het waterverbruik. Omdat dat nog niet zuinig genoeg is, moeten we investeringen doen, zodat we voor de certificering genoeg punten halen."

Duurzame grondstoffen
"Het SMK-traject dat we willen volgen, heeft veel parallellen met het HACCP-traject waarmee we nu bezig zijn", vertelt Papa. "HACCP staat voor 'hazard analysis of critical control points' en is een organisatiebrede kwaliteitsstandaard voor voedselveiligheid die vergelijkbaar is met een ISO-certificering. We hopen dit traject in juli te kunnen afronden en daarna willen we graag met Milieukeur aan de slag, want uiteraard zien we daar de meerwaarde van in. Als je, zoals Odenwald Organic doet, voor duurzame grondstoffen voor je producten kiest, dan sluit Milieukeur daar heel goed op aan."

Barneveldse zorgboerderij zorgt voor mens en milieu

"Onze zorgboerderij 't Paradijs is een lopend agrarisch bedrijf dat naast aandacht voor haar producten en hun smaak, ook aandacht heeft voor de mensen die er werken", zegt de directeur van het bedrijf, IJsbrand Snoei. "Bij ons worden de werkzaamheden uitgevoerd door mensen met een bepaalde zorgvraag, zoals mensen met een verstandelijke beperking." Naast de sociale functie die zijn boerderij vervult, hecht Snoei ook sterk aan een ecologisch verantwoorde bedrijfsvoering. Reden genoeg voor Snoei om op te gaan voor Milieukeurcertificering. "Hopelijk lukt dat deze zomer nog en anders wordt het volgend jaar", zegt Snoei.

De Barneveldse boerderij biedt een plek aan mensen die structuur en regelmaat zoeken in hun leven. "Wij richten ons op twee doelgroepen", zegt Snoei. "Ten eerste op ouderen met Alzheimer. Drie keer in de week komt een groep van tien tot twaalf ouderen ons helpen op de boerderij. Dat varieert dan van het voeren van de dieren tot het uitmesten van de stallen en van het plukken van aardbeien tot het rapen van eieren, waarbij we gebruik maken van professionele leiding die bij ons in dienst is."

Sociale beperking
Een tweede groep waar Snoei zich op richt wordt gevormd door autistische kinderen. "Het zijn kinderen met een normale begaafdheid, maar met een beperking in het leggen van sociale contacten", zegt Snoei. "Deze kinderen komen in het weekend bij ons. Zij helpen mee met het zaaien van planten en het verzorgen van de dieren."

Teelt op stellingen
Op de zorgboerderij, waar deskundige begeleiding zoals een verpleegkundige en verzorgende aanwezig is, worden koeien en kippen gehouden en teelt Snoei groenten en zacht fruit, waaronder aardbeien. "Die telen we op stelling. Daarbij staan de planten niet in de volle grond, maar in potgrond in grote kunststof bakken op stellingen. Wij hebben daarvoor gekozen om specifieke redenen: op deze manier hoeven mensen bij het plukken van de aardbeien niet te bukken en kunnen dus ook oudere mensen dit werk doen." 
 
Geen bestrijdingsmiddelen
"Wij verkopen bijna uitsluitend aan consumenten en wat ik van hen hoor, is dat de smaak van onze groente en fruit zo goed is", vervolgt Snoei, die het bedrijf samen met zijn vrouw Caroline runt. "De aardbeien mogen dan wel officieel niet biologisch heten, omdat ze niet in de volle grond worden geteeld, maar ik hanteer wel dezelfde principes. Zo gebruik ik ook geen bestrijdingsmiddelen."

"Milieukeur past bij ons"
De reden voor Snoei om Milieukeur voor zijn aardbeien aan te vragen, ligt volgens hem heel erg voor de hand. "Bij Milieukeur wordt er naast teelttechnische aspecten ook gekeken naar een verantwoorde omgang met water en energie. Dat past ook bij onze uitgangspunten", zegt Snoei. 'Onze klanten vinden het belangrijk dat onze producten goed smaken, vers en onbespoten zijn en zij waarderen de maatschappelijke functie die onze zorgboerderij daarnaast heeft. De mening van onze klanten vinden wij trouwens belangrijker dan een keurmerk." Snoei vindt dat een keurmerk eigenlijk ook zou moeten kijken naar de wijze waarop een bedrijf met zijn consumenten communiceert. Daarom ziet hij het als zijn taak om zijn klanten te vertellen wat Milieukeur inhoudt, want pas dan heeft een keurmerk naar zijn mening een toegevoegde waarde.

Meer info:
www.zorgboeren.nl