De Milieukeur aardappelketen

Een aardappel op het bord heeft een flink traject afgelegd: van de teler naar het sorteerbedrijf en via de verpakker naar de retailer. Voor de duurzamere aardappelen geteld onder het Milieukeur is dit niet anders. We volgen in dit artikel die hele keten: van de teler tot de supermarkt.

Bijl aardappelen

“Het is uitdagend om gecertificeerd te telen”

Een ervaringsdeskundige als het gaat om werken onder Milieukeur, zo mag Bijl Aardappelen bv wel genoemd worden. Het aardappelhandels-,sorteer- en verpakkingsbedrijf uit Sint Annaland op het Zeeuwse eiland Tholen werkt al sinds medio jaren ’90 volgens de Milieukeur eisen bij de teelt van aardappelen. “De motivatie om dit te doen was vooral om ons te onderscheiden in de markt”, zegt Kees Bijl. “De milieuwinst was vrij groot in vergelijking met de gangbare teelt. Dat verschil is nu kleiner geworden omdat de ‘normale’ teelt ook milieuvriendelijker gaat.” Toch is het onderscheiden nog één van de belangrijkste drijfveren: “Milieukeur gecertificeerde aardappelen hebben een gegarandeerde afzetmarkt.”

Bijl Aardappelen haalt het product bij de teler op en verwerkt en verhandelt de ongeveer elf rassen aardappelen het hele jaar door. Dat doet het bedrijf met zo’n zeven medewerkers, exclusief die op kantoor. De afzet blijft voor ongeveer de helft in Nederland, van kleine markthandelaren tot de grote verpakkers. De andere helft wordt verscheept tot ver buiten Europa. Jaarlijks verwerkt Bijl Aardappelen zo’n 7.000 ton gecertificeerde aardappelen die ze van zo’n twaalf gecertificeerde telers betrekken.

Steeds lastiger …
“In de praktijk merk ik dat het voor telers steeds lastiger wordt om onder Milieukeur te werken”, vertelt Bijl. “waar het vroeger echt alleen om milieuwinst bij de teelt ging, is het schema nu veel breder geworden. Op zich is dat niet erg, want aan een certificaat moet ook wel waarde zitten.” Bijl doelt op bijvoorbeeld de uitgebreide registratie die telers moeten bijhouden en de inspanningen voor de klimaatmodule. “Veel telers balanceren op de rand: ze hebben moeite om aan de eisen te voldoen. In een slecht seizoen zul je toch bestrijdingsmiddelen moeten gebruiken, anders kan de hele teelt bij het afval.”

… Maar ook een uitdaging
Maar, daar staat dan weer tegenover dat werken onder Milieukeur ook een ‘uitdaging’ is. “Zowel wat betreft milieuvriendelijkere teelt, als commercieel”, vervolgt Bijl. “In de keten maken we afspraken. De retailer met de kleinverpakker, de kleinverpakker met ons en wij weer met de telers.” In het begin van het seizoen laat de supermarktketen weten hoeveel gecertificeerde aardappelen ze denkt nodig te hebben. “Dat leggen wij bij onze telers neer. Die hebben vervolgens een gegarandeerde afzetmarkt voor hun product.”

Die gegarandeerde afzetmarkt is natuurlijk meer dan welkom en een grote stimulans. Maar ook een goede prijs voor de aardappel is belangrijk. “Je zou redelijkerwijs mogen verwachten dat voor een Milieukeur aardappel een betere prijs wordt betaald”, zegt Bijl. “Dit wordt gedaan door een prijsafspraak tussen teler en afnemer. Dit geldt voor zo’n dertig procent van de aardappelen. Voor de overige ‘vrije’ Milieukeur-aardappelen wordt per week een marktconforme prijs afgesproken. Hierin wordt de vergoeding voor de gemaakte kosten opgenomen. Maar deze prijzen staan wel onder druk en er wordt stevig onderhandeld.”

Teler: Burgers

“Onderscheidend en een gegarandeerde afzet”

Iedere aardappel begint in de grond. Zo ook bij het bedrijf van teler Dingeman Burgers uit Zevenbergschen Hoek. Het familiebedrijf teelt aardappelen, uien, bieten, tarwe en kruiden op zo’n 160 hectare. Al sinds begin jaren ’90 zijn de aardappelen van Burgers Milieukeur gecertificeerd. “Onderscheiden in de markt en een gegarandeerde afzet, dat zijn de belangrijkste voordelen van het certificaat.”

Burgers teelt de aardappelen, maar slaat ze ook op en sorteert ze. Dat doet het bedrijf ook met twee andere gecertificeerde collega-telers in de regio. Het bedrijf beslaat zo’n 160 hectare, waarvan 35 hectare gebruikt wordt voor de vier rassen aardappelteelt. In totaal gaat het om zo’n 2000 ton aardappelen per jaar.

Praktisch haalbaar
“Begin jaren ’90 besloten we duurzamer te gaan telen’, vertelt Burgers. “Het grote voordeel van Milieukeur is dat het praktisch haalbaar is. Met een aantal ingrepen in het bedrijfsproces kwamen we in aanmerking voor certificatie. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld puur biologische teelt, waarvoor je erg grote stappen moet zetten. Maar je moet natuurlijk wel het één en ander doen voor het certificaat. Omdat wij nu zo’n twee decennia ervaring hebben is de Milieukeur werkwijze ondertussen heel normaal geworden.” waaruit bestaat het verschil tussen de teelt van een ‘doorsnee’ aardappel en een gecertificeerde?
“In de eerste plaats is de rotatie bij ons iets ruimer”, antwoordt Burgers. “we oogsten iets minder, zodat de bodem goed blijft. Verder is het bemestingsplan samen met een adviseur gewijzigd en gebruiken we beperkt gewasbescherming. Alles wordt gecontroleerd, van bouwplan tot opslag. Dat garandeert een meer milieuverantwoorde teelt.”

Onderscheidend en gegarandeerde afzet
Burgers kan zich voorstellen dat het voor een bedrijf dat zich wil laten certificeren een behoorlijke stap kan zijn.”Juist omdat wij ervaring hebben is het goed te doen”, zegt hij. “En zelfs dan loop ik nog wel eens tegen zaken aan. Natuurlijk snap ik dat je goed moet registeren wat je doet en welke middelen je gebruikt, maar het papierwerk loopt behoorlijk op.” Toch wegen de voordelen zwaarder dan de nadelen: “we hebben een onderscheidend product en de afzet is gegarandeerd. De supermarkten en de consument willen toch graag de gecertificeerde duurzamere aardappel.”

Jac van Den Oord

“Milieukeur is in stilte heel aanwezig”

De aardappelen vervolgen hun weg naar de groothandel en kleinverpakker Jac van den Oord in Ammerzoden. Hier gaan de aardappelen in de verpakkingen die de consument aantreft in de supermarkt en de groenten- en fruitwinkel. “Het zwaartepunt van de Milieukeur-gecertificeerde aardappelen ligt in het voortraject”, zegt Leon van den Oord. “Maar wij leggen natuurlijk ook verantwoording af over hoe wij verpakken en we de logistiek inrichten.” Ook Jac van den Oord werkt al sinds medio jaren ’90 met Milieukeur.

Aardappelgroothandel Jac van den Oord is een moderne onderneming, waar innovatie en inspringen op veranderingen in de markt centraal staan. Jac van den Oord levert praktisch alle aardappelrassen. “we voeden daarmee zo’n 150.000 monden per week”, weet Leon van den Oord. “De Milieukeur aardappelen zijn daar een belangrijk deel van.” Die worden verkocht onder de naam Natubalans en zijn verkrijgbaar in consumentenverpakkingen van twee, drie en vijf kilogram.

Leon van den Oord merkt dat het Milieukeur meestal geruisloos wordt opgemerkt. “Hier bedoel ik mee dat we eigenlijk nooit iets horen”, zegt hij. “Pas wanneer we even niet kunnen leveren met het Milieukeurlogo, bijvoorbeeld in het late voorjaar, krijgen we onze afnemers aan de lijn met de vraag waarom het logo ontbreekt.” Hieruit maakt Van den Oord op dat het Milieukeur wel degelijk leeft. “Dat is een bevestiging dat het keurmerk gewaardeerd wordt. In stilte is het heel erg aanwezig.”

Borging
Voor zowel de kleinverpakker als voor de supermarkt geldt dat een goede productkwaliteit een logisch gevolg is van het werken volgens het keurmerk “Dat vind ik één van de grote voordelen”, zegt Van den Oord. “Het Milieukeur garandeert ons en de consument dat er sprake is van een betere omgang met het milieu; een goede kwaliteit hoort daar nu eenmaal bij. Het bedrijf werkt al ruim vijftien jaar met Milieukeur en dat gaat naar volle tevredenheid. “Milieukeur groeit met de markt mee”, omschrijft Van den Oord het. “De regels die in de jaren ’90 golden voor gecertificeerde teelt zijn nu gemeengoed. Milieukeur weet altijd de voorsprong te behouden, door de eisen aan te passen aan de tijd. Dat maakt het een dynamisch keurmerk, met echte waarde.”

[Publicatie uit magazine SMK-Nieuws 67, december 2011]